Psychology of Losing

Stock Tradingလုပ္တဲ့အခါ Beginnerေတြအတြက္ Stop-lossမလုပ္ႏိုင္တာဟာ အထူးအဆန္းေတာ့ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ ကြ်န္ေတာ္လည္း ဒီဘဝကို ျဖတ္သန္းခဲ့တာပါပဲ။ Paper Loss/Unrealised Lossျဖစ္ေနတဲ့အခါမွာ ပိုက္ဆံကေလး ကိုယ့္အိတ္ထဲကထြက္သြားႏိုင္တဲ့ Chanceကေန Stop-lossလုပ္လိုက္ရင္ Realisedတကယ္ျဖစ္သြားမွာကိုး။ ဒီPostမွာ Money Lossကို Perspectiveမ်ိဳးစံုကေန ပိုၿပီးPalatableျဖစ္ေစေအာင္ ေရးထားပါတယ္။ ေအာက္မွာေရးထားတာေတြ ဖတ္ၿပီး အရွုံးဒဏ္ပိုခံႏိုင္ၿပီဆိုရင္ ကြ်န္ေတာ္ေရးရက်ိဳးနပ္ပါမယ္။

Forget about $$$

အရွုံးကို ပိုၿပီးManageလုပ္ႏိုင္ေအာင္ ေတြးသင့္တဲ့ရွုေထာင့္ကေတာ့ ပိုက္ဆံကို ပိုက္ဆံလို့မေတြးပါနဲ့။ Pointေတြလို့ေတြးပါ။ Casinoေတြမွာ Chipေလးေတြနဲ့ တကယ့္ပိုက္ဆံကို လဲေပးထားတာေတြ့တယ္မဟုတ္လား။ အဲဒါလူေတြကို ပိုၿပီးအရွုံးဒဏ္ခံႏိုင္ေအာင္ လုပ္ထားတာပါ။ ပိုက္ဆံကို ပိုက္ဆံလိုမျမင္ဘဲ ေရလိုသံုးပစ္လို့ ကြ်န္ေတာ္ဆိုလိုတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ပိုက္ဆံကို ဘယ္ႏွေဒၚလာအစရွိသျဖင့္မတြက္ဘဲ၊ ဘယ္ႏွPointေတာ့ Downေနၿပီလို့ေတြးရင္ နည္းနည္းပိုသက္သာပါမယ္။

Casualty of War

စစ္ျဖစ္ရင္ စစ္သားတစ္ေယာက္ေတာ့ ေသမွာေသခ်ာတယ္။ ကံဆိုးရင္ Civillianေတြေတာင္ပါဦးမယ္။ ဒီIdeaကိုေတာ့ လက္ခံႏိုင္ၾကပါတယ္၊ ဒါေပမယ့္ Tradingလုပ္ရင္ေတာ့ အရွုံးမခံခ်င္ၾကဘူး - ယုတၱိရွိေသးရဲ့လား စဥ္းစားၾကည့္ပါဦး။

Remember how you learned riding a bike

စက္ဘီးစီးတတ္သူမ်ား စသင္ခါစက တဘိုင္းဘိုင္းနဲ့လဲခဲ့တာ မွတ္မိေသးရဲ့လား။ ျမန္မာျပည္မွာကေတာ့ သတၱိရွိၾကတယ္၊ သင္ခါစ ဘာအကာမွမပါဘူး။ Helmatလည္း မပါဘူး။ ေတာ္ေတာ္ေလး ၿပဲကြဲၿပီးမွ တဲ့တဲ့စီးႏိုင္တာ။ Tradingလုပ္တဲ့အခါမွာလည္း ဒီလိုပါပဲ။ စစခ်င္းမွာ Stop-lossဆိုတဲ့ Helmatပါရင္ လဲတဲ့ဒဏ္၊ ရွုံးတဲ့ဒဏ္ကို ပိုၿပီးခံႏိုင္ပါမယ္။ ေသခ်ာတာက လဲမွာပဲ။ လဲမွာေၾကာက္ရင္ စက္ဘီးမစီးတတ္သလို ရွံးမွာေၾကာက္ေနရင္ Traderဘယ္ေတာ့မွ မျဖစ္ဘူး။ Tradingစလုပ္လုပ္ခ်င္း Millionaireျဖစ္ခ်င္တဲ့သူဟာလည္း စက္ဘီးမွ မစီးတတ္ေသးဘူး၊ ေခါင္းေထာင္စီးခ်င္တဲ့သူလိုပါပဲ။

Learn from Beckham

Beckhamကိုဆိုရင္ လူတိုင္းက သူရဲ့ Twistေလးနဲ့ကန္တဲ့ Free kickကိုပဲ ဦးဆံုးေျပးျမင္ၾကတယ္။ သူရဲ့ တည့္တည့္ႀကီးလြဲသြားတဲ့ Penalty Goal Kickေတြေရာ သတိရၾကေသးရဲ့လား:) Beckhamနာမည္ႀကီးတာဟာ သူ့ရဲ့Personalityေကာင္းတာထက္ သူ့ရဲ့Achievementက သူ့ရဲ့Lossesေတြထက္ သာခဲ့လို့ပါ။ သူပါၿပီး ရွုံးတဲ့ပြဲေတြမွ အမ်ားႀကီး။ ဒါေပမယ့္ ႏိုင္တဲ့ပဲြအေရအတြက္ဟာ သူငယ္စဥ္ဘဝက ပိုမ်ားခဲ့လို့ပါပဲ။ ဆက္စပ္ေတြးလို့ရတာက Soccerဘယ္လိုၿပိဳင္သလည္းေရာ ၾကည့္ၾကည့္ပါဦး။ Round 1မွာ တစ္ပဲြရွုံးေပမယ့္ အုပ္စုတက္ဖို့ Chanceဟာ ရွိႏိုင္ပါေသးတယ္။ ေနာက္ဆံုးပိတ္ Totalအမွတ္နဲ့ Goalအေရအတြက္ကသာ အေရးႀကီးတာပါ။ First-halfမွာ ရွုံးေနရင္ေတာင္ စိတ္ဓါတ္မက်ရင္ Second-halfမွာ ျပန္ႏိုင္ႏိုင္ပါတယ္။ Beckhamလုိလူေတြ ဒူးေခါင္းေတာ္ေတာ္နာသြားရင္ ခဏနားတာလည္း အတုယူသင့္ပါတယ္။ Marketထဲမွာ ဆက္တိုက္ရွုံးပဲြဆက္လာရင္ ခဏ Take a breakလုပ္ၿပီး ကိုယ့္လိုအပ္ခ်က္ေတြကို ျပန္Analyseလုပ္သင့္ပါတယ္။

မမွားေသာေရွ့ေန...

ဒီစကားပံုလုိပဲ မရွုံးဘူးတဲ့ ေရွ့ေန၊ လူနာမေသဘူးတဲ့ ဆရာဝန္မရွိပါဘူး။ ရွိရင္လည္း ကုသိုလ္ကံ ေတာ္ေတာ္ေကာင္းေသးလို့ပဲျဖစ္လိမ့္မယ္။ တရားခံဘက္က Defenseေရွ့ေနဟာ ကိုယ့္အမွုသည္ လံုးဝလြတ္ရမယ္လို့ တြက္လို့မရပါဘူး။ ဆယ္ႏွစ္နဲ့ ႀကိဳးမိန့္ႏွစ္ခုပဲရွိတယ္ဆိုရင္ ပိုသက္သာမယ့္ ဆယ္ႏွစ္ကို ေရြးရမွာပါပဲ။ ေခါင္းမာေနရင္ ကိုယ့္အမွုသည္ ေသမွာပဲ။ ဆရာဝန္ဟာလည္း ပုတ္ေနတဲ့ေျခေထာက္ကို မျဖတ္လို့ လူနာေသမယ္ဆိုရင္ ျဖတ္ရမွာပဲ။ မျဖတ္ရင္.....? ဟုတ္ပ ေသမွာပဲ :)

On Sale

ဒါကေတာ့ မိန္းမေတြအႀကိဳက္။ Department Storeေတြ ေစ်းခ်ရင္ ေပ်ာ္ၾကတယ္မဟုတ္လား။ Further ဘယ္ေလာက္%offဆိုရင္ ပိုေတာင္ႀကိဳက္ေသး။ Traderဟာ Retailerတစ္ေယာက္လိုေတြးရပါမယ္။ ကိုယ့္ပစၥည္းေရာင္းမထြက္ရင္ ဆက္ကိုင္ထားၿပီး Further Reducedဆိုၿပီးခြက္ခြက္လန္ေအာင္ေရာင္းမလား? ေစာေစာ cut lossလုပ္ရမလားဆိုတာ Retailerေတြလိုပဲေတြးရပါမယ္။

It's only in your mind

ဒီေလာက္ဆိုရင္ Losingဟာ ထင္သေလာက္မဆိုးမွန္း၊ Tradingတစ္ခုထဲမွာပဲ special caseျဖစ္ေနတဲ့ အရာမဟုတ္မွန္း ပိုနားလည္သြားမွာပါ။ အရွုံးဆိုတာ ကုိယ့္mindsetထဲမွာပဲရွိပါတယ္။ အရွုံးကို အရမ္းအေရးေပးၿပီး လုပ္သင့္တာမလုပ္ရင္ ပိုဆိုးမယ္၊ အျမတ္အစြန္းရမယ့္ Tradeအသစ္ေတြကို လြတ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ Losing is only in your mind and you have to manage losses. Don't let losses manage you.

Happy Cutting Losses!

အဓိကအက်ဆံုးအရာ

Stockတစ္ခုရဲ့ Open, High, Low, Close, Volumeအစရွိတာေတြသံုးၿပီးေတာ့ Technical Analysisလုပ္တဲ့ေနရာမွာ အဓိကအက်ဆံုးဟာ ဘာလို့ထင္ပါသလည္း? Closing Priceဆိုရင္ ထင္တာမွန္ပါတယ္။ တစ္ေနကုန္ ဘာေတြပဲျဖစ္ခဲ့ျဖစ္ခဲ့ ေနာက္ဆံုးဘယ္ေလာက္နဲ့ပိတ္သြားသလည္းဟာ အေရးအႀကီးဆံုးပါ။ OHLC, Volumeေတြသံုးတဲ့ Technical Analysisအမ်ားစုမွာ လူသိပ္သတိမထားမိတဲ့ေနာက္ထပ္ Dimensionတစ္ခုရွိပါေသးတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အခ်ိန္ပါပဲ။ Minute, Hourကစၿပီး Daily, Weekly, Monthlyအစရွိသျဖင့္ Linear Dimensionတစ္ခုဟာ X-axisေပၚမွာရွိရပါမယ္။

ဒီPostမွာ Closing Priceတစ္ခုထဲကိုသံုးၿပီး Stockတစ္ခုရဲ့ Major Supportနဲ့ Resistanceကို Analysisလုပ္တဲ့နည္းတစ္ခုကို ေျပာျပပါမယ္။ အဲဒီ့Techniqueကို Point & Figure (P&F)လို့ေခၚပါတယ္။ ေအာက္မွာ Bank of America (BAC)ရဲ့ Chartကိုျပထားပါတယ္။

ဒီChartမွာ ထူးျခားတာကေတာ့ ဆြဲပံုဆြဲနည္းပါပဲ။ P&Fကိုဆြဲဖို့ Stockတစ္ခုဟာ တစ္ေန့တစ္ေန့ဘယ္ေလာက္ ေရြ့ေလ့ရွိသလည္းသိရပါမယ္။ ကိုယ္ေစာင့္ၾကည့္ေနၾကStockဆိုရင္ ဘယ္ေလာက္volatileျဖစ္လည္းဆိုတာ အလြယ္တကူသိႏိုင္ပါတယ္။ မသိရင္လည္း သိေအာင္တိုင္းတာတဲ့နည္းေတြရွိပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္ေနာက္ပိုင္းမွ ေရးသြားပါမယ္။ တစ္ေန့အတြင္း ေရြ့ေလ့ရွိ့တဲ့Amountကိုသိၿပီဆုိရင္ အဲဒီ့Amountကို ကိုယ့္စိတ္ၾကိဳက္ Multiplierတစ္ခုနဲ့ ေျမွာက္လိုက္ပါ။ ကြ်န္ေတာ့္ Personal Choiceကေတာ့ ၁.၅နဲ့ ေျမွာက္ေလ့ရွိပါတယ္။ ၁ဆခြဲေပါ့။ အဲဒီ့ Daily Range x 1.5 timesကို Box sizeလို့ေခၚပါမယ္။ Box sizeဟာ Chartထဲမွာျမင္ေနရတဲ့ Crossတစ္ခုစီနဲ့ Circleတစ္ခုစီရဲ့ Amountကို ကုိယ္စားျပဳပါတယ္။ Crossဟာ ေစ်းတက္တာျဖစ္ၿပီး၊ Circleကေတာ့ ေစ်းက်တာအတြက္ပါ။

BACတစ္ေန့ကို ျပား၄၀ေလာက္ Rangeသြားတတ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ Box sizeဟာ 40c x 1.5 = 60c ပါ။ ဒီေတာ့ BAC P&F chartမွာ Cross/Circleတစ္ခုစီဟာ ျပား၆၀ကို ကိုယ္စားျပဳပါတယ္။ CrossကေနCircle, Circleကေန Crossျပန္ျဖစ္အစရွိသျဖင့္ ပံုထဲမွာ Crossနဲ့ Circleေတြဟာ တစ္Columnစီအလွည့္က်သြားေနတာကိုလည္း ေတြ့ပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီလို Column / Symbol ေျပာင္းသြားတာကို Reversal ျဖစ္တယ္လို့ ေခၚပါမယ္။ Stockေစ်း တက္ရာကေနက်၊ က်ရာကေနတက္ အစရွိသျဖင့္ေပါ့။ Reversal လုပ္ဖို့ reversal box amountကို ဆံုးျဖတ္ရပါမယ္။ Rule of Thumbကေတာ့ 3 boxesပါ။ ဒီ Chartမွာဆိုရင္ each box size 60c x 3 = 180cေပါ့။ ဒီေတာ့ BAC ၁က်ပ္ျပား၈၀ေစ်းမက်/မတက္မခ်င္း Symbolမေျပာင္းပါဘူး။

Cross/Circleတစ္ခုခ်င္းစီ တက္ဖို့/ဆင္းဖို့အတြက္ Stock priceဟာ box sizeေလာက္အနည္းဆံုးေရြ့ရပါမယ္။ မေရြ့ရင္ေကာဆိုရင္ ဘာမွအသစ္ထည့္ဆြဲဖို့မလိုဘူးေပါ့။ Reversal amountေလာက္ Violentျဖစ္ၿပီဆိုရင္ Trendေျပာင္းတဲ့အေနနဲ့ Symbolကို Switchလုပ္ရပါမယ္၊ တခါတည္းလည္း Reversal amountအတိုင္း 3 boxဆိုရင္ 3ခု၊ 4 boxဆိုရင္လည္း 4ခု ဆြဲရပါမယ္။

ေနာက္တစ္ခုသတိျပဳရမွာက အခ်ိန္X-axisပါ။ အခ်ိန္ဟာ Linear Scaleမရွိေတာ့တာကို ေတြ့ရပါလိမ့္မယ္။ ဘာလို့လည္းဆိုေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တို့ဟာ Box size amountတစ္ခုစာစီ Closing Priceအေျပာင္းအလဲရွိမွ Chartကို Updateလုပ္တာမို့လို့ပါ။ Alphabet initialsေလးေတြနဲ့ ဂဏန္းေလးေတြဟာ လေတြရဲ့ အစစာလံုးနဲ့ ခုႏွစ္၊ အေရးႀကီးတဲ့Reversalရက္ေတြကို Compressedလုပ္ထားၿပီး ျပေနတာပါ။ P&Fကို လက္နဲ့ပဲဆြဲမယ္ဆိုရင္ ေတာ္ေတာ္ေလး အခ်ိန္ကုန္ပါမယ္။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ Metastockဆိုတဲ့ Softwareနဲ့ လြယ္လြယ္ကူကူပဲ ဆဲြေလ့ရွိပါတယ္။ Box sizeနဲ့ Reversal amountကို Inputထည့္ေပးလိုက္ရုံပါပဲ။ P&Fဟာ အခ်ိန္ကို လြယ္လြယ္ေလးက်ံဳ့ႏိုင္တာမို့ ႏွစ္မ်ားမ်ားDataရွိေလ P&Fဟာ လွေလ၊ အသံုးဝင္ေလပါပဲ။ BACအတြက္ ကြ်န္ေတာ္ ၂၀၀၅ခုႏွစ္ကတည္းက Dataနဲ့ဆြဲျပထားတာပါ။

P&Fရဲ့ အဓိက အသံုးဝင္ပံုကေတာ့ Circleမ်ားမ်ားတန္းေနတဲ့ Reversalျဖစ္တဲ့ေနရာဟာ Major Supportေတြလို့ သတ္မွတ္ႏိုင္ၿပီး၊ Crossေတြမ်ားမ်ားတန္းေနတဲ့ေနရာကေတာ့ Major Resistanceလို့ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။ BAC Chartထဲမွာ အစိမ္းေရာင္လိုင္းေတြဟာ Major Supportေနရာေတြပါ။ P&Fကေန Stockတစ္ခုဟာ ဘယ္ေလာက္ၾကာေအာင္ ေစ်းက်ေနခဲ့လည္း၊ ေစ်းတက္ေနခဲ့လည္း လြယ္လြယ္ကူကူသိႏိုင္ပါတယ္။

P&F Summary

• Box size = Average daily movement range of a stock price x multiplier (multiplier is personal choice and mine is 1.5) ဘာလို့ ၁.၅သံုးလည္းဆိုေတာ့ Daily Rangeထက္ နည္းနည္းပိုတဲ့ Price actionေတြကိုပဲ Captureလုပ္ခ်င္လို့ပါ။
• Reversal boxes = 3 or 4 times of Box size(again, it's personal choice)
• Time scale is no longer linear on X-axis
• Mainly used to identify long term major support and resistance. Resistanceအတြက္ Cross (X)ေတြရဲ့ အေပၚဘက္ကို ဆက္ဆြဲပါ။ Supportအတြက္ Circle(O)ေတြရဲ့ ေအာက္ဘက္ထိပ္ကို ဆက္ဆြဲပါ။
• Better to use charting software help to draw P&F
• P&Fရဲ့ အဓိက အားနည္းခ်က္ကေတာ့ အခိ်န္ပါပဲ။ ဘယ္အခ်ိန္မွ Major resistance/supportတစ္ခုကို ျပန္ထိမလည္းဆိုတာ P&Fသံုးၿပီးမွန္းလို့မရႏိုင္ပါဘူး။
• P&Fကို ကြ်န္ေတာ္သံုးေလ့ရွိတာကေတာ့ Priceဟာ Major resistance/supportနား ေရာက္ေနၿပီလားဆိုတာကို Verifyလုပ္ဖို့ပါပဲ။
• P&Fခ်ည္းပဲသံုးဖို့မသင့္ေတာ္ပါဘူး။ တျခား Technical Analysisနည္းေတြနဲ့ တြဲသံုးသင့္ပါတယ္။

Happy Charting.

အရွုံးဆိုတာမရွိ (၂)

Stop-lossအေၾကာင္းေျပာရင္ Technical Analysisကို ဘယ္လိုမွ ခ်န္ထားလို့မရပါဘူး။ Long-term Fundamental based investorေတြေတာင္မွ Technical Analysisကို သံုးမယ္ဆိုရင္ Stockတစ္ခုကို Investလုပ္တဲ့ေနရာမွာ ပိုၿပီးထိေရာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ဖတ္ရတာလြယ္ကူေအာင္ Shortingလုပ္တာကို ေဘးဖယ္ထားၿပီး Simply Long Stock(ေစ်းတက္လ်င္ အျမတ္ရျခင္း)ဘက္ကေနပဲ ေျပာသြားပါ့မယ္။

Oldest and Simplest are the Best

Technical Analysisရဲ့ ေရွးအက်ဆံုးနဲ့ အရုိးရွင္းဆံုး Trend line, Support, Resistanceလုိင္းေတြဟာ Stop-loss, Profit-taking pointေတြ Defineလုပ္ဖို့ အေကာင္းဆံုးနဲ့ အလြယ္ဆံုးနည္းေတြပါပဲ။ ကြ်န္ေတာ္အဲဒါေတြအေၾကာင္း အေသးစိပ္ေရးဖူးပါတယ္။ Stockတစ္ခုကို မTradeခင္ အေရးအႀကီးဆံုးသိရမွာေတြက

• Profit is made at the Entry, not at the Exit (ဘယ္ေစ်းကဝင္မလည္းဆိုတာ အရမ္းအေရးႀကီးပါတယ္)။
• အနီးဆံုး Supportနားကို Stockက်လာတဲ့အထိေစာင့္ပါ။ ေစာင့္ရလို့ ဘာမွျဖစ္မသြားပါဘူး။ Cashဟာ အနည္းဆံုးေတာ့ Cash interestsရေနမွာပါပဲ။
• Supportကို ထိၿပီဆိုရင္ ႏွစ္ရက္၊ သံုးရက္ေလာက္Closeေတြဟာ Supportအေပၚမွာ ပိတ္သလားၾကည့္ရပါမယ္။ ေစ်းတက္ၿပီးပိတ္သြားတဲ့ေန့မွာ Volumeေကာင္းလားလည္း ၾကည့္ရပါမယ္။
• Tradeတစ္ခု Openမလုပ္ခင္မွာ Supportေအာက္နားမနီးမေဝးဟာ ကိုယ့္ရဲ့ Stop-lossလို့ သိထားရပါမယ္။ Tradeတစ္ခုကို မဝင္ခင္ ဒီေစ်းအထိက်လာရင္ Cut Lossလုပ္ရမယ္လို့ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ထားရပါမယ္။
• အဲဒီ့ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ၿပီးမွ Tradeတစ္ခုကို ေသခ်ာOpenလုပ္ပါ။

နည္းနည္းထပ္ကြန့္ခ်င္ရင္ Nearest Resistanceလိုင္းဟာ ကိုယ္Profit-takingလုပ္သင့္တဲ့ ေနရာပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဒီနည္းဟာ ေလွနံဓါးထစ္မွတ္ထားလို့ေတာ့မရပါဘူး။ သတင္းဆိုးတစ္ခုခုထြက္လာခဲ့ရင္ အဲဒီ့Resistanceကို ထိမွာကို မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ ၿပီးရင္ ကိုယ္Tradeလုပ္မယ့္ Intervalေပၚလည္း မူတည္ပါတယ္။ သတ္မွတ္ထားတဲ့ အခ်ိန္ျပည့္တဲ့အထိ ဘာမွျဖစ္မလာေတာ့လည္း ရသေလာက္နဲ့ Exitလုပ္သင့္ရင္ လုပ္ရမွာပါပဲ။ Uptrendကို Clearly Brokenျဖစ္ေနတဲ့ Signျပေနရင္လည္း ျမန္ျမန္ပိတ္ရမွာပါပဲ။

Mindset

ပထမဆံုးနားလည္ဖို့က အေပၚမွာေျပာသြားတဲ့ Technical Analysisဟာ ကိုယ့္ရဲ့ trading riskကို အနည္းဆံုးေလ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို့ပဲ သံုးစားလို့ရတယ္လို့ နားလည္ရပါမယ္။ ကိုယ္ဝင္တဲ့Entryဟာ Chartေပၚမွာ လွလွေလးေပၚေနေပမယ့္ ဒါဟာProfitable Tradeျဖစ္လိမ့္မယ္လို့ က်ိန္းေသေျပာလို့မရပါဘူး။ တကယ္လို့ တစ္ေယာက္ေယာက္က မင္းကိုငါ ေသခ်ာျမတ္မယ့္ Technical Analysisတစ္မ်ိဳးသင္ေပးမယ္ဆိုရင္ too good to be trueလို့ သေဘာေပါက္ရပါမယ္။

Gambler and Lotto Player

အေပ်ာ္တမ္းေလာင္းကစားတတ္တဲ့သူ၊ ထီထိုးၿပီး စိတ္ကူးေကာင္းေကာင္းယဥ္တတ္တဲ့သူေတြဟာ Stock Tradingဝင္လုပ္ရင္ ဒုကၡေကာင္းေကာင္းေရာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ထီထိုးၿပီး စိတ္ကူးယဥ္တတ္တဲ့ Mindsetဟာ Traderတစ္ေယာက္ကို Realistic decisionခ်ဖို့ ေကာင္းေကာင္းေႏွာင့္ႏိုင္ပါတယ္။ အဆိုးရြားဆံုးက တစ္ခ်ိဳ့ေလာင္းကစားနည္းေတြနဲ့ ထီထိုးရင္ ဘာလုပ္လို့ မရဘူးလည္း သိသလားမသိဘူး။ ေတြးၾကည့္ပါဦး။

....

....

....

....

....

....

အေျဖကေတာ့ You can't stop-loss! ထီထိုးၿပီးသြားရင္ ဘြာေတးလုပ္လို့ရေသးလား? ကိုယ့္ပိုက္ဆံကေတာ့ အဆံုးပဲ။ ထီေပါက္ဖို့Probabilityက 1 in a several millions။ ထီထိုးၿပီး ထိုင္ေစာင့္တတ္တဲ့အက်င့္ဟာ ထီအေပ်ာ္ထိုးတဲ့ကိစၥမွာ ပိုက္ဆံဘာမွမမ်ားေပမယ့္ အဲဒီ့Mindsetကို Tradingထဲကို သယ္လာရင္ You're as good as dead! ေနာက္တနည္းေတြးလို့ရတာကေတာ့ Stop-lossမရွိရင္၊ မလိုက္နာရင္ ဒါဟာ ေလာင္းကစားေနတာလို့ပဲ ျမင္ရပါမယ္။

Can't bear the feeling of losing money

ဟုတ္ပါတယ္၊ အဆိုးဆံုးပဲ။ ပိုက္ဆံဆိုတာ ကိုယ့္အိတ္ထဲကေန တတိတိနဲ့ထြက္ေနရင္ ဘယ္လိုလုပ္ စိတ္ေကာင္းႏိုင္မွာလည္း။ မေရာင္းေသးသေရြ့ေတာ့ တကယ္မရွုံးေသးဘူး (Realised Loss)ဟုတ္တယ္မဟုတ္လား။ အဲဒီ့ ကိုယ့္ပိုက္ဆံေလးျပန္ရႏိုး၊ ျပန္ရႏိုးနဲ့ေစာင့္တဲ့အလုပ္ဟာ Tradingမွာ အဆိုးရြားဆံုးပဲ။ အဲဒီလို Bad Feelingမခံစားရေအာင္က ကိုယ့္ရဲ့Perspectiveကို ေျပာင္းဖို့လိုပါတယ္။

Think like a business man

အခုဒီPostဖတ္ေနတဲ့သူဟာ Businessတစ္ခုမွာ Employeeအေနနဲ့ လုပ္ေနဖို့က ေတာ္ေတာ္ေလးProbabilityမ်ားမွာပါ။ ကိုယ့္တစ္လတစ္လရရေနတဲ့ လခကအဲဒီ့ Businessရဲ့ Incomeဘက္မွာရွိသလား၊ Expenseဘက္မွာရွိသလား?? ရွင္းပါတယ္၊ ကိုယ္ရမွေတာ့ Expenseေပါ့။ ဒီေတာ့ ကိုယ့္ကိုခန့္ထားတဲ့ အလုပ္ရွင္ဟာ ကိုယ့္ကိုလခေပးသေလာက္မွ အနည္းဆံုးျပန္အျမတ္မရရင္ ကိုယ့္ကိုခန့္ထားပါ့မလား။ No way unless it's your daddy's business. အလုပ္မွာ ကိုယ္ဟာContribution သိပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ Employerရဲ့ Businessဟာ သိပ္မစံြေတာ့ရင္ျဖစ္ျဖစ္ ေနာက္ဆံုးမွာ ဘာလုပ္ခံရမလည္း? The famous "L" wordေလ - Layoff!

ဒီေတာ့ေတြးရမွာက ကိုယ့္ကိုယ္ကုိ Business Ownerလုိသေဘာထားၿပီး Lossေတြဟာ ကိုယ့္Businessရဲ့ Expensesေတြပဲလို့ နားလည္ရပါမယ္။ Profitေတြကေတာ့ Revenue/Incomeေပါ့။ ဒီေတာ့ Stop-lossမလုပ္ဘဲ Traderျဖစ္ခ်င္တဲ့သူဟာ Expenseမရွိတဲ့ Businessကို Runခ်င္ေနတဲ့သူနဲ့အတူတူပဲလို့ နားလည္ရပါမယ္။ Tradeတစ္ခုဟာ ကိုယ္ထင္သလိုျဖစ္မလာရင္ အသံုးမက်တဲ့အလုပ္သမားကို ထုတ္ပစ္သလို အဲဒီ့Tradeကို Sackလုပ္ပစ္ရပါမယ္။ Technical Analysisကိုသံုးၿပီး Analysisလုပ္တာဟာ ကိုယ္ခန့္မယ့္ အလုပ္သမားရဲ့ Resumeကို ၾကည့္သလိုပဲလို့ သေဘာေပါက္ရမယ္။ သေဘာက်လို့ ခန့္ၿပီးတုိင္း တကယ္သံုးစားလို့ ရခ်င္မွရမွာေပါ့၊ ဟုတ္တယ္မဟုတ္လား။ ဒီေတာ့ အသံုးမက်တဲ့အလုပ္သမားကို ျဖဳတ္ပစ္ႏိုင္ရင္ Professional traderျဖစ္ဖို့ နီးစပ္လာၿပီလို့မွတ္ထားႏိုင္ပါတယ္။

Stop-lossကို ဒီpostမွာ Method and Mindsetပိုင္းဘက္ေတြကေန ေျပာခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္Postေတြမွာ Detailed Money Managementအပိုင္းေတြ ေရးေပးသြားပါဦးမယ္။

Happy Cutting Losses!

အရွုံးဆိုတာမရွိ (၁)

ဟုတ္ပါ့မလားဟလို့ ေတြးေနလားေတာ့ မသိဘူး။ Tradingလုပ္တဲ့အခါမွာ အရွုံးဆိုတာရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Net အရွုံးဆိုတာ မရွိေအာင္ ဘယ္လို Money Managementလုပ္ရမလည္းဆိုတာကို စိတ္ဝင္စားေအာင္ Titleေပးထားတာပါ။ ဒီPostထဲက တခ်ဳိ့Conceptေတြဟာ Robert Kiyosakiနဲ့ Dr. Alexander Elderရဲ့ Intellectual Propertyေတြျဖစ္ပါတယ္။

Trading vs. Investing

ပထမဆံုးေျပာခ်င္တာကေတာ့ အမ်ားစုဟာ Tradingနဲ့ Investingကို ေရာေနတာပါပဲ။ Tradingဟာ Short-term focusedျဖစ္ၿပီး Investingကေတာ့ Long-termအတြက္ပါ။ Stock Investingဟာ တကယ္တမ္းေတာ့ Day jobလည္းရွိ၊ ေငြပိုေငြလွ်ံနည္းနည္းရွိတဲ့သူေတြ Financial Advisor, Brokerအစရွိတဲ့သူေတြရဲ့ Tipsေတြနဲ့ ဝယ္ၿပီးပစ္ထားတတ္တဲ့ အရာလို့ Generally Definitionဖြင့္ႏိုင္ပါတယ္။ ဟုတ္မဟုတ္ ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္နဲ့ ကိုယ့္ဝန္းက်င္ကသူေတြကိုသာ ၾကည့္ၾကည့္ပါ။ အမ်ားစုဟာ Stock Marketထဲမွာ Directly(သို့) Indirectly (Mutual Funds in America, Superannuation Funds in Australia) Investလုပ္ထားၾကပါတယ္။ အခုကြ်န္ေတာ္ေျပာေနတဲ့ Investingဆိုတာ Direct Investingကို ေျပာေနတာပါ။ ကိုယ္ဝယ္ခဲ့တဲ့Stockက solid bluechip stockဆိုရင္ေတာ့ ေတာ္ရုံအရွုံးေပၚေနရင္ေတာင္ အခ်ိန္တန္ရင္ (အခ်ိန္ဟာ ၃လကေန ၃ႏွစ္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္) ကိုယ့္ပိုက္ဆံေတာ့ ျပန္ရတတ္ပါတယ္။ ၾကားထဲမွာရတဲ့ Dividendsကပဲ အျမတ္ေပါ့။ တခ်ိဳ့ကေျပာၾကတယ္ Time in the Market is More Important than Timing in the Marketဆိုၿပီးေတာ့ပါ။ အခ်ိန္တန္ရင္ေတာ့ ႏြားပိန္ကန္မယ္ေပါ့။ "အရွုံးဆိုတာမရွိ" တမ်ိဳးေပါ့ေလ :)။ ဒီလိုနည္းနဲ့ Investလုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ တစ္ခုပဲေျပာခ်င္ပါတယ္ - "You are going to need a lot of LUCK"။

Trading is a totally different ball game

အမ်ားစု Stock Tradingဝင္လုပ္ၿပီး Marketထဲကေန Washed Outျဖစ္ျဖစ္သြားရတဲ့ အဓိကတရားခံကေတာ့ အဲဒီ့Long-term investing mindsetကို Trading arenaထဲကို ဆြဲေခၚလာလို့ပါပဲ။ Tradingလုပ္ဖို့ Totally different mindsetလိုပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္ဒီBlogေရးစက ေျပာဖူးတဲ့ 3M (mindset, method, management)ဟာ အရမ္းအေရးႀကီးပါတယ္။ Technical Analysis(TA)နဲ့ Fundamental Analysis(FA)ကို ေလ့လာႏိုင္သေလာက္ တတ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ TAနဲ့FAသိတဲ့လူတိုင္းဘာလို့ ပိုက္ဆံမရွာႏိုင္ရသလည္း? အဓိကကေတာ့ mindsetနဲ့ managementပိုင္းမွာ တေယာက္နဲ့တေယာက္ ကြာသြားလို့ပါပဲ။

Mythbusting

Tradingနဲ့ပတ္သက္ၿပီး Mythေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရွိပါတယ္။ ဦးေႏွာက္အရမ္းေကာင္းရမယ္၊ ပိုက္ဆံအမ်ားႀကီးအရင္ရွိရမယ္၊ ေစ်းႀကီးတဲ့ Stock Market Analysis Reportေတြ ဝယ္ရမယ္ စတာေတြေပါ့။ ဒါေတြအားလံုးဟာ Mythေတြႀကီးပါပဲ။ Tradingလုပ္ရင္ ေသခ်ာမွာေတြ ကြ်န္ေတာ္ေျပာျပမယ္။

- ေသခ်ာေလ့လာ Analysisလုပ္ၿပီး Entryေကာင္းေကာင္းေလးဝင္ထားဦး၊ ရွုံးႏိုင္ေသးတယ္။

- မေသမခ်ာနဲ့ သူမ်ားေျပာတိုင္းလိုက္ဝယ္၊ ရွုံးဖို့ေတာ္ေတာ္ေလးေသခ်ာတယ္။

- ေလာင္းကစားသလို မ်က္စိမွိတ္ၿပီး ေကာက္သာဝယ္ ေသခ်ာေပါက္ရွုံးမယ္။

ဒီအခ်က္သံုးခ်က္ကေန ဘာကိုေကာက္ခ်က္ခ်ႏိုင္သလည္းဆိုေတာ့ Tradingလုပ္ရင္ ရွုံးဖို့Chanceက ပိုမ်ားပါလားလို့ ေကာက္ခ်က္ခ်ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ သန္းေထာင္နဲ့ခ်ီၿပီး တစ္ေန့တစ္ေန့ Marketထဲမွာ Tradeေနၾကတာ ဘာလိုမ်ား ပိုက္ဆံရွာေနၾကသလည္းဆိုၿပီး ေမးႏိုင္ပါတယ္။ အေျဖကေတာ့ Professionalsေတြ၊ Institutionsေတြဟာ "ရွုံးတာထက္ ျမတ္တာက ပိုမ်ားလို့ပါ"။ ျမန္မာလိုေျပာေတာ့ အဓိပၸါယ္က နည္းနည္းလံုးသြားတယ္။ တိတိက်က်ေျပာရရင္ ရွုံးတဲ့အၾကိမ္က ျမတ္တဲ့အၾကိမ္ထက္ ပိုမ်ားခ်င္မ်ားမယ္၊ ဒါေပမယ့္ ရွုံးရင္ေငြနည္းနည္းပဲရွုံးၿပီး ျမတ္ရင္ ေငြမ်ားမ်ားပိုျမတ္တဲ့အခါမွာ Net balanceဟာ Positiveျပႏိုင္ပါတယ္။

Lose Less, Make More

အခုေလာက္ဆိုရင္ Tradingရဲ့ Core Principleကို သိၿပီထင္ပါတယ္။ အဓိကကေတာ့ Lossေတြကို ေသခ်ာManageလုပ္ဖို့ပါပဲ။ Lossကိုႏိုင္နင္းရင္ Profitပိုင္းက Automatic handleလုပ္သြားပါလိမ့္မယ္။ Stop-loss, Stop-lossဆိုၿပီး ကြ်န္ေတာ္ေရးေရးေနတာ ေတြ့ဖူးမွာျဖစ္သလို၊ သူမ်ားေတြေျပာတာ၊ Trading Bookေတြထဲမွာ ေျပာေျပာေနတာ ေတြ့ဖူးမွာပါပဲ။ အေျပာလြယ္သေလာက္ အလုပ္ခက္ဆိုတဲ့အရာထဲမွာ အဲဒီ့Disciplineဟာ ထိပ္ဆံုးမွာပါပါတယ္။ အားလံုးနားလည္ေအာင္ေျပာရရင္ ဘာနဲ့တူသလည္းဆိုေတာ့ Weightခ်တာနဲ့ အတူတူပဲ။ နည္းနည္းေလ့လာလိုက္ရင္ လူတိုင္းဘယ္လိုWeightခ်ရမလည္း သိတယ္မဟုတ္လား။ ဒါေပမယ့္ တကယ္လည္းလုပ္ေရာ သိတဲ့အတုိင္းပဲ :) Part IIမွာ Stop-loss, Profit-taking, Money Managementအေသးစိတ္ကို ဆက္ေရးသြားပါ့မယ္။